Uczyć się z historii — doświadczenia totalitaryzmów XX wieku

Platforma publikacji projektów edukacyjnych poświęconych historii Polski i jej sąsiadów w XX wieku oraz prawom człowieka

Przejdź do nawigacji
Artykuł

Empatia historyczna – próba definicji

Przedstawiamy tłumaczenie artykułu pt. Empatia historyczna: „Osoby, które badamy w ramach badań historycznych, były prawdziwymi ludźmi, którzy podobnie jak my mieli swoje wady. Każdy z nich miał swoje mocne i słabe strony, odnosił sukcesy i ponosił porażki, miał przed sobą szanse i wyzwania, przyjaciół i wrogów, wątpliwości i ambicje, spostrzeżenia i uprzedzenia. Czasami osoby te […]

autor Brigham Young University 
24–02–2026

Przedstawiamy tłumaczenie artykułu pt. Empatia historyczna:

„Osoby, które badamy w ramach badań historycznych, były prawdziwymi ludźmi, którzy podobnie jak my mieli swoje wady. Każdy z nich miał swoje mocne i słabe strony, odnosił sukcesy i ponosił porażki, miał przed sobą szanse i wyzwania, przyjaciół i wrogów, wątpliwości i ambicje, spostrzeżenia i uprzedzenia. Czasami osoby te były zmuszone do działania wbrew swojej woli, czasami musiały wybierać między trudnymi opcjami, a czasami dokonywały wyborów, które wydawały się im oczywiste, ale dziś mogą wydawać się dziwne. Ich decyzje miały wpływ na przebieg wydarzeń historycznych, zarówno pozytywny, jak i negatywny. Z perspektywy czasu znamy zakończenie ich historii, ale w tamtym momencie nie wiedzieli, co przyniesie przyszłość. Empatia historyczna to próba postawienia się w sytuacji postaci historycznych i spojrzenia na świat tak, jak one go widziały, z niepewnością i światopoglądem, które przyczyniły się do podjęcia decyzji, które wydawały się im racjonalne w tamtym czasie.

Aby zaangażować się w empatię historyczną, osoba potrzebuje wiedzy zarówno o kontekście fizycznym, jak i społecznym danej osoby (przeczytaj ten artykuł, jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o kontekstualizacji). Empatia historyczna wymaga zarówno myślenia, jak i odczuwania w tych kontekstach. Myślenie koncentruje się na wyobrażeniu sobie kontekstu postaci historycznej, aby lepiej zrozumieć, dlaczego podjęła ona określone decyzje. Znajomość kontekstu fizycznego i społecznego przeszłości może pomóc współczesnemu człowiekowi w jaśniejszym zrozumieniu ograniczeń, z jakimi borykała się postać historyczna przy podejmowaniu decyzji. Większość ludzi, zarówno w przeszłości, jak i obecnie, podejmuje decyzje, które mają dla nich sens. Czasami to, co dziś wydaje się niemoralnym wyborem, dla osoby żyjącej w innym kontekście społecznym mogło wydawać się właściwe lub konieczne.

Znajomość kontekstu historycznego danej sytuacji pomaga współczesnym badaczom uniknąć pogardliwego traktowania ludzi z przeszłości z powodu wyborów, które z dzisiejszej perspektywy mogą wydawać się głupie lub niemoralne. Na przykład, jak społeczeństwo mogło stosować dzieciobójstwo, czyli porzucanie niemowląt skazanych na śmierć, w celu kontrolowania liczby ludności? Jak ludzie mogli popierać sąd boży jako środek wymierzania sprawiedliwości? Jak ktokolwiek mógł głosować na nazistowską partię Hitlera? Dlaczego ktoś miałby jeździć samochodem, który zużywa siedem mil na galon paliwa? Empatia historyczna pomaga nam zrozumieć, dlaczego ludzie o różnych światopoglądach mogli uważać, że takie polityki lub działania mają sens.

Celem empatii historycznej jest pomoc współczesnym badaczom w wyjaśnieniu działań ludzi w przeszłości, a nie usprawiedliwianie ich działań. Na przykład ludzie, którzy dorastali w społeczeństwie rasistowskim, byli często przekonani, że jedna rasa jest lepsza od drugiej. W takim środowisku mogli podejmować działania mające na celu zachowanie segregacji społecznej, kierując się szczerym przekonaniem, że najlepiej jest utrzymywać pewien dystans między ludźmi różnych ras. Kiedy badamy ich działania, ważne jest, aby zastanowić się nad rasizmem, który nimi kierował, aby wyjaśnić, dlaczego postąpili tak, a nie inaczej. Chociaż staramy się wyjaśnić, dlaczego dokonali określonych wyborów, nie akceptujemy ich wyborów, które były podyktowane rasizmem. Staramy się postrzegać ich działania jako logiczne wybory, biorąc pod uwagę kontekst społeczny. Pamiętamy również, że nie wszyscy wychowani w rasistowskim społeczeństwie popierali dyskryminacyjną politykę. Niektórzy z nich byli w stanie przezwyciężyć kontekst społeczny swoich czasów i myśleć w bardziej postępowy sposób.

Empatia historyczna obejmuje również element uczuć. Polega ona na wyobrażaniu sobie, jak ludzie czuli się i myśleli w różnych kontekstach, ale poza tym wiąże się również z doświadczaniem empatii wobec ludzi z przeszłości. Doświadczanie tej więzi i tych emocji pomaga nam podejmować działania w teraźniejszości, próbując poprawić zapis historyczny i naprawić historyczne krzywdy.

Przykład empatii historycznej

Każde z zagadnień dotyczących historii Utah zawartych w tych zasobach internetowych daje uczniom możliwość zaangażowania się w empatię historyczną. W szczególności empatia historyczna ma kluczowe znaczenie dla badania dotyczącego uwięzienia Amerykanów pochodzenia japońskiego. Główne pytanie brzmi: „Dlaczego Amerykanie uwięzili Amerykanów pochodzenia japońskiego podczas II wojny światowej?”. Aby odpowiedzieć na to pytanie, uczniowie muszą postawić się w sytuacji Amerykanów w 1941 roku i zastanowić się, dlaczego tak wyraźne naruszenie praw obywatelskich mogło wydawać się wówczas dobrą polityką. Wyjaśniając kontekst strachu i rasizmu, który spowodował, że wielu obywateli, prezydent, a nawet Sąd Najwyższy poparli internowanie, uczniowie są lepiej przygotowani do stawienia czoła obecnym warunkom, które mogą prowadzić do podobnych działań, inspirowanych strachem lub nienawiścią, naruszających prawa obywatelskie. W miarę jak uczniowie pogłębiają swoje zrozumienie tych kontekstów i rozwijają tego rodzaju empatię, zyskują oni dodatkową umiejętność współczującego i świadomego radzenia sobie z przyszłymi problemami o podobnym charakterze.”