Uczyć się z historii — doświadczenia totalitaryzmów XX wieku

Platforma publikacji projektów edukacyjnych poświęconych historii Polski i jej sąsiadów w XX wieku oraz prawom człowieka

Przejdź do nawigacji
Termin

PRL

Wyniki wyborów w styczniu 1947 roku w Polsce, które zgodnie z postanowieniami konferencji jałtańskiej miały stanowić legitymizację władzy w Polsce (do „demokratycznych wyborów” rządzić miał Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej powołany w trakcie konferencji moskiewskiej w czerwcu 1945 roku pod nadzorem trzech mocarstw koalicji antyhitlerowskiej – Wielkiej Brytanii, USA i ZSRR) zostały sfałszowane przez aparat policyjny (Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego) podporządkowany PPR, przy bezpośrednim udziale funkcjonariuszy NKWD. Ogłoszony w ten sposób „zwycięski” wynik wyborczy tzw. Bloku Demokratycznego (złożonego z PPR, koncesjonowanego PPS i satelickich wobec PPR ugrupowań) wobec opozycyjnego PSL był formalną legitymizacją władzy PPR i jej spadkobierców w Polsce w świetle prawa międzynarodowego. Były premier RP, wicepremier TRJN i prezes PSL Stanisław Mikołajczyk został, wobec groźby aresztowania, zmuszony do ucieczki za granicę.Z kolei wobec zmiany w końcu 1948 polityki ZSRR wobec państw satelickich i przyjęciu formuły tzw. demokracji ludowej nastąpiła pełna stalinizacja ustrojów wewnętrznych państw Europy Środkowo-Wschodniej, obejmujące odrzucenie fasady rządów „koalicyjnych frontów ludowych” w ramach demokracji parlamentarnej na rzecz formalnego ustanowienia partii komunistycznych jako prawnego hegemona władzy i zmiany nazw państw na „Republiki Ludowe” (Czechosłowacja, Węgry, Rumunia, Bułgaria). W przypadku Polski oznaczało to zmianę nazwy państwa na Polska Rzeczpospolita Ludowa, przy czym Józef Stalin osobiście dokonywał poprawek w przedstawionym mu przez prezydenta RP Bolesława Bieruta tekście Konstytucji PRL (nie zgadzając się np. na zmianę polskiego hymnu narodowego). Ostateczną wersję polskojęzyczną Konstytucji PRL opracował Bierut.Polska w 1944 roku utraciła suwerenność i była podporządkowana ZSRR – w największym stopniu w okresie stalinizmu. Było to państwo o niedemokratycznym ustroju politycznym dyktatury monopartyjnej za formalną fasadą instytucji demokratycznych o różnej formie represywności (w zależności od okresu historycznego). Kwestia określenia ustroju społecznego PRL jest sporna – oficjalnie było to państwo socjalistyczne, sami komuniści twierdzili, że nie osiągnięto jeszcze teoretycznego stadium komunizmu, a według Konstytucji państwo demokracji ludowej. Przez przeciwników ustrój ten określany był jako komunizm.W latach 1989-1991 jako efekt działań politycznych, państwo to uległo przekształceniu w demokratyczną Rzeczpospolitą Polską, określaną jako III Rzeczpospolita.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Polska_Rzeczpospolita_Ludowa

Projekty

Projekt

„System i patron”. Zakłady Cegielskiego w Poznaniu wobec historycznych przemian

autor leksandra Nowaczyk, Paulina Quandt, Jakub Traczewski 

Projekt powstał jako praca konkursowa w ramach ósmej edycji konkursu „Historia Bliska” [2003/2004] organizowanego przez Fundację im. Stefana Batorego oraz Ośrodek Karta (edycja ta nosiła tytuł: Spory o upamiętnienie przeszłości — pomniki, cmentarze, patroni). Troje uczniów gimnazjum pracowało w zespole, który odtworzył historię zmian patrona największego zakładu przemysłowego w regionie: H. Cegielski – Poznań. Autorzy projektu odwiedzili muzeum i bibliotekę zakładową, zebrali fotografie i dokumenty dotyczące zarówno powojennych, jaki i wcześniejszych dziejów fabryki, dotarli do byłych i obecnych pracowników zakładu, zanotowali ich relacje.

Mieszkańcy Gdańska przed bramą nr 2 Stocznią w sierpniu 1980
Projekt

From Polish „Solidarność” to European Solidarity – Social movements and the peaceful fall of communism in Europe

autor Marianna Sadownik, Tina Gotthardt 

Fundacja Ośrodka KARTA wraz z Europejskim Centrum Solidarności i międzynarodową siecią konkursów historycznych EUSTORY w dniach 7–12 grudnia 2009 roku współorganizowała akademię młodzieżową pod hasłem: From Polish 'Solidarność' to European Solidarity – Social movements and the peaceful fall of communism in Europe. Laureaci konkursów historycznych z 15 krajów europejskich spotkali się w Gdańsku w 20. rocznicę obalenia komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej.

Powiązane zagadnienia

„Solidarność" Komunizm Opozycja
Autor X
Projekt

Młodzież redaguje „Sianowskie Zeszyty Historyczne”

autor Stanisław Kamiński, Sylwia Bagińska-Kijek 

Uczniowie sianowskiego gimnazjum i Zespołu Szkół z Dąbrowy pod opieką nauczycieli Stanisława Kamińskiego i Sylwii Bagińskiej-Kijek przygotowali dwie części „Sianowskich Zeszytów Historycznych”. Znalazły się w nich między innymi opowiadania pierwszych osadników, którzy dotarli na teren Sianowa po zakończeniu II wojny światowej. Prace nad książeczkami możliwe były dzięki dotacji Ministerstwa Edukacji Narodowej uzyskanej przez Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Sianowskiej, w ramach konkursu „Edukacja patriotyczna dzieci i młodzieży”. Promocja wydawnictwa odbyła się 21 stycznia tego roku.

Projekt

Pamięć a historia. Doświadczenia Ośrodka KARTA. Jedno miejsce – dwie ojczyzny? Polacy i Niemcy w XX wieku

autor Agnieszka Kudełka 

W efekcie projektu pt. Relacje polsko-niemieckie w cieniu nazistowskiego systemu totalitarnego na przykładach z literatury faktu. Wybór z „Karty”, wydawnictwa i portali KARTY powstała seria filmów pt. Pamięć a historia. Doświadczenia Ośrodka KARTA. Jedno miejsce – dwie ojczyzny? Polacy i Niemcy w XX wieku

""
Projekt

Prawa człowieka a przestrzeń miejska Krakowa

autor Kinga Anna Gajda, Katarzyna Suszkiewicz 

W ramach projektu w przestrzeni miejskiej Krakowa – na przykładach wybranych praw człowieka – omawiano kulturową koncepcję praw człowieka oraz relacje między prawami człowieka a historią lokalną, narodową i międzynarodową. Autorki warsztatu podkreślały złożoność problematyki praw człowieka i ukazywały, iż charakter praw człowieka często pozostaje jednak podporządkowywany rozmaitym interpretacjom i podejściom zależnym od kultury.

Powiązane zagadnienia

Prawa człowieka i tolerancja
Figura człowieka na tle Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka
Projekt

Prawa człowieka i historia dla uczniów ośrodków wychowawczych

autor dr Kinga Anna Gajda 

Kiedy porusza się prawa oskarżonych i skazanych podkreśla się przede wszystkim aspekt prawa do rzetelnego i sprawiedliwego procesu (np. Monika Lipka w podręczniku „Historia a prawa człowieka”). Lipka w krótkim wstępie do scenariuszy zajęć, które wykorzystałam podczas ostatnich warsztatów z pensjonariuszami ośrodka wychowawczego, słusznie zauważa, iż „uniwersalny charakter praw człowieka jest często podważany przez rządzących, a ich interpretacja pozostaje zależna od wyznawanej filozofii” (s. 107). Podczas zajęć z wychowankami ośrodków wychowawczych powinna być poruszana jednak nie tylko kwestia sprawiedliwego procesu, ale przede wszystkim – praw człowieka przysługujących więźniom po wyjściu z więzienia oraz różnych praw więźniów w różnych kulturach.

Projekt

Studium przypadku koncepcji filmu interaktywnego pt. Chejt

autor Krzysztof Wargenau, Leszek Nurzyński, Rafał Borowy 

Przedstawiamy relację zespołu, który awansował do finału filmowego hackathonu historycznego FilmHack, realizowanego online przez Fundację Ośrodka KARTA w maju-czerwcu 2020: O maratonach programowania trochę przedtem słyszeliśmy. Ilość zadań i tempo pracy, z którymi trzeba się uporać, wywoływały w nas szacunek i podziw dla uczestników, a jednocześnie gęsią skórkę. Jednak filmowy hackathon historyczny był dla nas […]

Projekt

Warsztat „Kontrola państwa” – scenariusz

autor Monika Lipka 

W PRL państwo starało się kontrolować wszelkie przejawy niezależnego myślenia i aktywności. Materiały źródłowe ukazują nie tylko przykłady łamania praw człowieka przez państwo, które ingerowało w prawa polityczne i wolności osobiste obywateli, ale także pokazują opór jednostki przeciwko ograniczaniu jej niezależności. Celem warsztatów jest ukazanie kwestii postrzegania praw człowieka w zależności od istnienia jednego z dwóch systemów politycznych – reżimu komunistycznego lub systemu demokratycznego. Warsztaty udostępniane są w Internecie w formie ebooka na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska (CC BY-NC-ND 3.0).

Powiązane zagadnienia

Prawa człowieka i tolerancja
Projekt

Warsztat „Prawa oskarżonych i skazanych” – scenariusz

autor Monika Lipka 

Każdy człowiek oskarżony o przestępstwo ma prawo do obrony i rzetelnego procesu. Idea jest oczywista i czytelna, jednak niejednokrotnie na świecie prawa te są łamane. Wystarczy wrócić do czasów PRL i przyjrzeć się procesom pokazowym członków opozycji demokratycznej. Bezpodstawne aresztowania, ciągłe rewizje i nękanie ze strony aparatu bezpieczeństwa, nieludzkie przesłuchania więźniów, sfingowane procesy sądowe – to tylko kilka przykładów łamania praw człowieka. Warsztaty udostępniane są w Internecie w formie ebooka na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska (CC BY-NC-ND 3.0).

Powiązane zagadnienia

Prawa człowieka i tolerancja
Projekt

Warsztat „Prawa społeczne” – scenariusz

autor Monika Lipka 

Społeczne prawa człowieka dotyczą prawa do pracy, ochrony socjalnej, zdrowia, życia rodzinnego, udziału w życiu kulturalnym oraz edukacji. Pod każdym z wymienionych praw kryje się szereg innych: prawo kobiet i mężczyzn do równego traktowania i równych szans w zatrudnieniu, prawo pracownika do zarabiania na życie swobodnie wybraną pracą, prawo do opieki medycznej, dostęp do mieszkań o odpowiednim standardzie, prawo do łączenia się rodzin, prawo obywateli do opuszczenia własnego kraju. Mówi o nich Europejska Karta Społeczna − międzynarodowa konwencja Rady Europy, przyjęta w Turynie w 1961 r. przez dwadzieścia osiem państw na świecie. W Polsce prawa te gwarantuje Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z 1997 r. Warsztaty udostępniane są w Internecie w formie ebooka na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska (CC BY-NC-ND 3.0).

Projekt

Warsztat „Wolność słowa” – scenariusz

autor Monika Mazur-Rafał, Magdalena Szarota 

Na pozór termin „wolność słowa” mógłby być traktowany przez młodych jako nie dotyczący ich, odnoszący się do innej epoki. Jednak reakcja młodzieży na rzekome próby kontrolowania Internetu wykazała, że wolność słowa należy do szczególnie cenionych przez nich wartości. W całej dyskusji dotyczącej ACTA uderzająca była jednak niska świadomość na temat ograniczeń, jakie zakłada odpowiedzialne korzystanie z tej wolności/tego prawa, mieszanie pojęć (np. traktowanie wolności słowa jako wartości absolutnej bez respektowania praw innych) oraz populistyczne korzystanie z odniesień historycznych (w wielu dyskusjach poprawność polityczna zrównywana była z cenzurą, zwłaszcza cenzurą w PRL-u, podczas gdy jest to sposób wyrażania opinii bez uciekania się do mowy nienawiści).Warsztaty udostępniane są w Internecie w formie ebooka na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska (CC BY-NC-ND 3.0).

Powiązane zagadnienia

Prawa człowieka i tolerancja

Artykuły

Artykuł

Analiza podręcznika „Historia a prawa człowieka” przez uczniów gimnazjum

 

W ramach warsztatów w Gimnazjum im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Wiskitkach uczniowie dokonali analizy różnego rodzaju materiałów źródłowych dotyczących praw człowieka. Dowiedzieli się, jaka była historia praw człowieka podczas krótkiego wykładu. Uczniowie poznali podział praw człowieka i sytuacji, w jakich są łamane.

Agnieszka Sławińska, nauczycielka, Gimnazjum w Wiskitkach
Delegaci strajkujących zakładów pracy w Sali BHP Stoczni Gdańskiej im. Lenina
Artykuł

Drugi Sierpień (1988)

 

Fala strajków, która przeszła przez kraj w sierpniu 1988 r., pozostaje w cieniu Sierpnia ’80 r. Niesłusznie. To wówczas robotnicy Wybrzeża, Górnego Śląska i Stalowej Woli wbili ostatni gwóźdź do trumny komunizmu

Andrzej Grajewski
Artykuł

Mroźny sierpień (1968, Czechosłowacja)

 

Czterdzieści lat temu wojska Układu Warszawskiego (w tym Ludowe Wojsko Polskie) wkroczyły do Czechosłowacji, tłumiąc jej wolnościowy zryw. Reakcje obywateli PRL na te wydarzenia były pilnie śledzone przez Służbę Bezpieczeństwa.

17–03–2019 Grzegorz Majchrzak
Artykuł

Przywrócić właściwe proporcje

 

W dyskusjach o historii w Polsce mamy do czynienia z przykładami „konstruowania” nowych obrazów II wojny światowej, wynikającymi z interesów politycznych i ideologicznych kanonów. Obrazy te nie mają większego związku z rzeczywistością historyczną, ani nawet ze zbiorową pamięcią – pisze Paweł Machcewicz.

16–03–2019 (pm)